Ngan hang kien thuc trong ngo

 

 

A. Các kiểu giống ngô lai đang sản xuất tại Việt Nam

1/ Giống ngô lai quy ước (Conventional Hybrid) -  Giống lai giữa các dòng thuần:

- Lai đơn:  A x B như các giống lai LVN 10, LVN 20, LVN 23, LVN 25…

- Lai đơn cải tiến: (A x A’) x B hoặc (A x A’) x (B x B’). Trong đó A và A’, B và B’ là các cặp dòng chị em như LVN 4.

- Lai ba: (A x B) x C như LVN 17, Pacific 60…
- Lai ba cải tiến: (A x B) x (C x C’), như LVN 33, LVN 34… C và C’ là cặp dòng chị em.

- Lai kép: (A x B) x (C x D), như LVN 5, LVN 12, LVN 31, Pacific 11, Bioseed 9670, Bioseed 9681…

2/ Giống ngô lai không quy ước (Nonconventiona Hybrid) – Giống lai khi có ít nhất một hành phần không phải dòng thuần. Ở Việt Nam chủ yếu sử dụng các kiểu sau:

- Lai đỉnh kép: (A x B) x P  
Trong đó (A x B) là một lai đơn, còn P là giống thụ phấn tự do), như giống lai LS3, LS5, LS7, LS8…

- Lai đỉnh kép cải tiến:[(A x B) x (C x D)] x P  
Trong đó[(A x B) x (C x D)] là một lai kép, P là giống thụ phấn tự do, như LS6…

- Lai nhiều dòng: Khi bố mẹ là một lai kép và một lai đơn hoặc đều là lai kép, như giống lai T1, T6…

B. Thành phần bố mẹ và điều kiện nơi sản xuất

 

Tuỳ theo của các thành phần bố mẹ và kiểu lai (lai đơn, lai ba, lai kép, lai không quy ước) mà đề ra qui trình cụ thể để tăng năng suất và hiệu quả cho người sản xuất đảm bảo hạt giống đạt tiêu chuẩn. Muốn sản xuất hạt lai thành công phải hiểu rõ đặc tính của thành phần bố mẹ, đồng thời nắm vững những đặc điểm khí hậu, thời tiết, đất đai, khả năng thâm canh, trình độ tổ chức quản lý của nơi sẽ tiến hành sản xuất.

Nếu là lai đơn tức là bố mẹ đều là dòng thuần thì cây thường yếu, năng suất không cao, nhạy cảm với điều kiện ngoại cảnh do vậy yêu cầu đất đai, thời vụ, chăm sóc khắt khe. Cán bộ kỹ thuật phải có tinh thần trách nhiệm rất cao, thường xuyên phải theo dõi ruộng sản xuất để xử lý kịp thời những phát sinh.

Nếu là lai ba, thông thường mẹ là lai đơn còn bố là dòng thuần cần chú ý đầu tư chăm sóc bố thời kỳ đầu, nếu không sẽ bị mẹ lấn át dẫn đến không đủ phấn hoặc chênh lệch thời gian tung phấn phun râu làm giảm năng suất và hiệu quả.

Nếu là lai kép hoặc lai không quy ước thì việc mẹ cho năng suất cao không khó khăn lắm, chỉ bố trí làm sao cho phù hợp thời gian tung phấn phun râu và mẹ cho năng suất tối đa.

 

 

C. Những điểm chính trong Quy trình công nghệ sản xuất hạt giống ngô lai

1. Đất đai

Chọn nơi đất tốt màu mỡ, đất thịt nhẹ hoặc cát pha là tốt nhất, tưới tiêu chủ động, có điều kiện thâm canh cao.
Phải đảm bảo cách ly về không gian và thời gian. Tuy nhiên, trong điều kiện Việt Nam khi mà diện tích sản xuất hạt giống không đủ lớn, vùng sản xuất ngô thương phẩm đan xen nhau, vào thời điểm ngô trỗ thường có gió thì khoảng cách ly 200-300 m theo quy định chung  thường không an toàn. Trong thực tế sản xuất, nên tăng khoảng cách ly lên 400 – 500 m.

2. Thời vụ

Chọn thời vụ thích hợp nhất cho từng vùng, phụ thuộc vào khả năng cho phấn của thành phần bố và kết hạt của thành phần mẹ, tránh thời tiết khô nóng, rét, hạn vào các thời kỳ ra bầu, trước và sau trỗ 20 ngày. Với các dòng thuần (bố mẹ lai đơn, bố lai ba) giai đoạn trước khi trỗ khoảng 20 ngày và thời điểm trỗ nếu gặp nhiệt độ trên 30oC (hoặc dưới 15oC), ẩm độ không khí dưới 55% thì sẽ cho phấn kém, râu khô dẫn đến tình trạng bắp kết hạt kém hoặc không cho hạt. Nếu trong thời gian trỗ gặp mưa kéo dài, hạt phấn không tung được cũng dẫn đến tình trạng bắp không hạt. Khung thời vụ chung nhất cho các vùng chính như sau:

- Ở Trung du, đồng bằng Bắc bộ và Khu IV cũ chủ yếu gieo vào các thời vụ sau:
Vụ xuân gieo từ 21/1 – 10/2
Vụ thu đông gieo từ 15/8 – 15/0

 

- Vùng Tây Bắc và Tây Nguyên: Vụ xuân hè gieo từ 25/3 – 25/4
- Các vùng còn lại từ nam Khu IV cũ trở vào chủ yếu gieo vào vụ đông xuân tháng 11-12.

3. Tỷ lệ bố mẹ

Tỷ lệ bố mẹ trước hết phụ thuộc vào hình thái của chúng (chủ yếu là độ cao của bố so với bắp của mẹ), thời gian cờ tung phấn dài hay ngắn, lượng phấn nhiều hay ít, khả năng kết hạt của mẹ cao hay thấp, đồng thời phụ thuộc vào thời vụ, khả năng thâm canh. Trong điều kiện thụ phấn bằng tay như hiện nay với lai đơn và lai ba nên gieo với tỷ lệ bố : mẹ là 1 : 3 hoặc 1 : 4 (1 hàng bố, 3-4 hàng mẹ) còn với lai kép là 1 : 4 hoặc 1 : 5. Trong điều kiện thụ phấn tự nhiên tỷ lệ thông thường là 1 : 3, các hàng ngoài phải là bố; chú ý theo dõi để can thiệp kịp thời khi có sự cố xảy ra.

4. Thời điểm gieo bố mẹ

Thời điểm gieo bố mẹ được xác định bởi thời điểm tung phấn của bố và phun râu của mẹ. Khi mẹ vừa ra râu thì bố có phấn là hợp lý. Nếu thời tiết khô nóng mà râu ra quá sớm thì sẽ bị khô và bắp sẽ kết hạt kém. Ngược lại, nếu bố tung phấn sớm mà mẹ ra râu muộn cũng sẽ dẫn đến tình trạng bắp ít hạt. Nếu bố yếu và thời gian tung phấn ngắn có thể gieo bố làm hai đợt, cách nhau 2-3 ngày.

Gieo hạt:
Tuỳ thuộc vào diện tích, điều kiện đất đai, thời tiết và nguồn lao động cũng như trình độ thâm canh mà áp dụng các biện pháp gieo trồng phù hợp như gieo thẳng hạt khô, ngâm ủ nứt nanh rồi gieo hoặc làm bầu.
Trong tình hình sản xuất hiện nay, khi mà diện tích của các gia đình không lớn lắm thì biện pháp làm bầu tỏ ra có nhiều ưu điểm. Làm bầu sẽ tranh thủ được thời vụ, đảm bảo mật độ và độ đồng đều của cây con, tiết kiệm hạt giống, đồng thời bảo vệ được cây con khỏi sự phá hoại của chuột, sâu, kiến, dế…

Cách làm bầu:
Ngâm hạt trong nước ấm khoảng 6-8 giờ, rửa sạch rồi đem ủ trong tải đay hoặc cát ẩm đến nứt nanh. Chú ý không để khô, quá ẩm, quá lạnh hoặc quá nóng.
Làm bầu ngay trên ruộng hoặc bờ to, dùng bùn ao, trộn đều phân chuồng hoai mục và một ít NPK, trải dày 3-4 cm trên nền phẳng, kích thước bầu phụ thuộc vào thời gian ngô nằm trên bầu, trông thường là 4 x 4 cm hoặc 5 x 5 cm, đặt hạt ngô đã nứt nanh vào giữa bầu, phủ kín bằng đất bột, giữ đủ ẩm, sau 5-7 ngày đưa ra ruộng.
Một số sai lầm thường gặp khi làm bầu: Ngâm hạt quá lâu, hạt chưa mọc đã cho vào bầu quá ướt, ủ hạt quá nóng, để mầm và rễ mọc quá dài mới cho vào bầu, cho quá nhiều phân hoá học vào bầu, để bầu khô, thời gian để bầu dài nhưng kích thước bầu quá nhỏ và không chăm sóc đúng mức, đặt bầu trực tiếp lên phân chuồng tươi mà không tưới đẫm, không đảm bảo đủ ẩm sau khi cho bầu ra ruộng.

Khoảng cách – Mật độ:
Mật độ cà khoảng cách phụ thuộc vào mức độ sinh trưởng phát triển của các thành phần bố mẹ. Trong điều kiện thâm canh cao nên gieo ở mật độ cao.
Với lai đơn thông thường bố mẹ nên gieo khoảng cách 70 x 22-25 cm/cây; mẹ 70 x 20 cm/cây.
Với lai ba thông thường bố nên gieo dày, khoảng cách 70 x 22-25 cm/cây, còn mẹ thì gieo thưa hơn, khoảng 70 x 28-30 cm/cây.

5. Phân bón và chăm sóc

Nói chung, để sản xuất ngô giống cho năng suất và hiệu quả cao cần đầu tư cao, đồng thời cần hiểu rõ đặc điểm sinh trưởng phát triển của bố mẹ để có chế độ chăm sóc hợp lý nhằm hạn chế rủi ro có thể xảy ra. Cần hết sức tránh tình trạng người sản xuất không chú ý đúng mức đến thành phần bố mẹ, vì cho răng năng suất ngô và hiệu quả của việc sản xuất phụ thuộc vào thành phần mẹ.
Về phân bón, hiện nay thị trường có nhiều loại như: DAP, NPK hỗn hợp, phân hữu cơ vi sinh có trộn phân khoáng, các loại phân khoáng riêng lẻ… Tuỳ tình hình thực tế mà sử dụng loại nào cho phù hợp về cả lượng và cách bón. Ở đây chỉ đưa ra một công thức chung nhất:

Lượng phân cho 1 ha:

Tuỳ theo độ phì nhiêu của đất và điều kiện thâm canh có thể bón:
- Phân chuồng: 10-15 tấn
- Đạm ure: 300-400 kg
- Lân supe: 500-600 kg
- Kali clorua: 120-150 kg

Cách bón

- Bón lót: Toàn bộ phân chuồng và lượng lớn phân lân, một phần lân đem ngâm với nước giải tưới lúc cây con mới ra bầu.

- Bón thúc 3 lần:
  • Lần 1: Sau khi ra bầu khoảng 10 ngày, bón 1/3 lượng đạm + ½ lượng kali, kết hợp với xới xáo nhẹ.
  • Lần 2: Lúc cây có 9-10 lá, bón 1/3 đạm + ½ kali còn lại
  • Lần 3: Trước trỗ ít ngày bón số đạm còn lại.

- Sau khi trỗ xong, tuỳ tình trạng cây mẹ có thể bón 2-3 kg đạm/sào. Bón vôi cho đất nếu độ pH<6.

- Tránh tình trạng bón đạm và kali quá nhiều vào thời kỳ ngô trỗ. Vì vào thời điểm này bón kali là quá muộn, nếu kết hợp ở liều cao có khi còn gây ngộ độc cũng làm cho bắp kết hạt kém.

6. Tưới tiêu nước và bảo vệ

- Bảo đảm đủ ẩm cho ngô, nhất là giai đoạn cây con, ra bầu, trước và sau trỗ 20 ngày. Tránh ngập kéo dài thời kỳ ngô trước 6 lá.

- Bảo vệ thực vật: Phải hiểu rõ mức độ nhiễm sâu bệnh của bố mẹ để có biện pháp phòng trừ thích hợp.

*Bệnh khô vằn: Dọn sạch lá bệnh và phun các thuốc đặc hiệu với bệnh này.

* Phòng trừ sâu đục thân, ăn lá và rệp cờ bằng cách rắc Furadan hoặc Basudin vào nõn chừng 5-7 hạt, khoảng 3 lần từ lúc cây có 7-9 lá đến trước trỗ.

Chú ý: Phòng chống chuột bảo vệ ngô lúc cây con và khi có bắp.

7. Khử lẫn

Khử bỏ cây khác giống, cây yếu, cây bệnh ở hàng mẹ và hàng bố từ thời điểm phân biệt rõ đến trước trỗ.

Trong thời gian trỗ nếu phát hiện cây bị bệnh, cây có dạng cờ khác, đặc biệt là ở hàng bố phải khử bỏ kịp tời trước khi tung phấn.

 

Khử cờ mẹ và thụ phấn bổ khuyết:

 

- Khử cờ mẹ triệt để trước khi tung phấn. Chú ý không làm mất lá để tránh làm giảm năng suất. Không để sót dảnh cờ nhỏ và bỏ sót không khử những cây mẹ yếu trỗ muộn.

 

- Khi bắp của hàng mẹ có râu, nên thụ phấn bổ khuyết. Chỉ cần thụ phấn 2 lần là đủ.

*Điều chỉnh thời điểm tung phấn, phun râu của bố, mẹ:

- Cần theo dõi chặt chẽ tình trạng sinh trưởng, phát triển của ngô để xử lý kịp thời những tình huống có thể dẫn đến chênh lệch giữa tung phấn của bố và phun râu của mẹ.

- Nếu thấy thành phần nào có khả năng chậm thì cần tăng cường chăm sóc bằng cách bón thêm phân dễ hấp thu như lân ngâm nước giải, phân bón lá Thiên Nông, KOMIX…

- Tăng tỷ lệ lân trong phân sẽ làm cho ngô trỗ sớm hơn; còn tỷ lệ kali cao sẽ làm ngô trỗ chậm lại.

- Có thể làm cho ngô mẹ phun râu sớm hơn 2-3 ngày nếu rút cờ sớm và cắt bớt 1-2 cm đầu bắp khi ngô sắp ra râu.

8. Thu hoạch và chế biến

Sau khi thụ phấn xong, chặt bỏ hàng bố. Khi bắp hàng mẹ vàng lá bi, chân hạt đen là ngô chín. Tuỳ tình hình thời tiết mà tiến hành thu hoạch vừa hoặc để khô, tuy nhiên độ ẩm hạt lúc thu hoạch không nên cao quá 34%. Trong điều kiện nắng khô và hạt không nảy mầm trên bắp nên thu hoạch lúc thật khô. Tổ chức thu hoạch và sấy nhịp nhàng tránh tình trạng chất đống kéo dài sẽ ảnh hưởng đến chất lượng nảy mầm của hạt. Trước khi sấy cần loại bỏ những bắp không đủ điều kiện làm giống như bắp lẫn, non hoặc bị bệnh. Lấy mẫu để thử khả năng nảy mầm trong điều kiện phơi nắng. Sấy bắp đến thời điểm an toàn cho hạt thì nên tẽ ngay, như vậy sẽ tiết kiệm được năng lượng và thời gian. Giống dễ tách hạt chỉ cần sấy bắp đến 18-20% thuỷ phần thì tẽ hạt. Còn giống khó tách hạt, dễ sứt vỡ, nứt hạt thì sấy khô hơn mới tẽ (15-16%). Sấy hạt, sàng, xử lý thuốc chống mốc mọt, nhuôm màu và đóng gói ở độ ẩm 10%. Nếu không có kho lạnh thì bảo quản giống trong điều kiện thoáng mát.

9. Công tác hậu kiểm

Hạt giống trước khi cung cấp cho người sản xuất phải được gieo trồng để kiểm tra xem có đảm bảo tiêu chuẩn hay không.

*Hiệu quả của công nghệ

Trong thời gian thời gian vừa qua, nói chung các điểm sản xuất ngô giống đều cho hiệu quả cao hơn hẳn so với sản xuất các cây khác, trung bình gấp 2-3 lần, nhiều điểm thu nhập từ 20-30 triệu đồng/ha/vụ.
Giá ngô giống của ta sản xuất hiện nay chỉ bằng 50-70% so với giống nước ngoài cùng loại.

*Điều kiện để chuyển giao công nghệ

Hiện nay có ba hình thức chuyển giao chính:

- Các công ty mua bố mẹ tự sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

- Hợp tác sản xuất giữa cơ quan tác giả với các công ty giống hoặc cơ quan khuyến nông, sản phẩm cùng tiêu thụ và phân phối lợi nhuận theo thoả thuận.

- Cơ quan tác giả trực tiếp hợp đồng với các hợp tác xã tổ chức sản xuất và thu mua bắp tươi về chế biến và tự tiêu thụ sản phẩm.


 

ABC

Ban biên tập

TT

Họ và tên

Cơ quan công tác

1

TS. Nguyễn Văn Vấn

Ban Thông tin, Viện KHNNVN

2

PGS.TS. Nguyễn Văn Viết

Ban Khoa học & HTQT, Viện KHNNVN

3

TS. Hồ Quang Đức

Viện Thổ nhưỡng Nông hóa

4

TS. Nguyễn Công Vinh

Viện Thổ nhưỡng Nông hóa

5

ThS. Lê Văn Hải

Viện Nghiên cứu Ngô

6

ThS. Nguyễn Hoàng Long

Ban Thông tin, Viện KHNNVN

7

ThS. Phạm Thị Xuân

Ban Thông tin, Viện KHNNVN

8

CN. Lê Thị Liên

Ban Thông tin, Viện KHNNVN

9

CN. Phạm Hồng Hạnh

Viện Bảo vệ thực vật

Ban Thông tin - Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam
Địa chỉ: Vĩnh Quỳnh - Thanh Trì - Hà Nội